Dövlət Qulluğuna Qəbul Mərhələləri: Test və Müsahibə (2026)

Dövlət qulluğuna qəbul müsabiqə əsasında aparılır və müsabiqə iki əsas mərhələdən ibarətdir: test imtahanı və müsahibə. Əvvəlcə namizəd Dövlət İmtahan Mərkəzinin (DİM) təşkil etdiyi test imtahanından keçir; müvəffəqiyyət qazanan şəxsə 5 il qüvvədə olan sertifikat verilir. Sertifikatı olan şəxs vakant vəzifələr üzrə elan edilən müsahibələrə buraxılır, müsahibədən keçdikdən sonra isə təyinat, staj və sınaq mərhələləri gəlir.

Bu yazıda dövlət qulluğuna qəbulun bütün mərhələlərini — müraciətdən daimi təyinata qədər — cari qanunvericilik əsasında addım-addım izah edirik.

Dövlət qulluğuna qəbul necə həyata keçirilir?

Qanuna görə dövlət qulluğuna qəbul müsabiqə əsasında aparılır və müsabiqə test imtahanından və müsahibədən ibarətdir. Bu iki mərhələ ardıcıldır: müsahibəyə yalnız test imtahanından keçib sertifikat almış şəxslər buraxılır.

İnzibati vəzifələr üzrə qəbul iki növ üzrə təşkil olunur:

• A növü — inzibati rəhbər (idarəetmə) vəzifələr;
• B növü — inzibati icraçı vəzifələr. Ən çox namizəd cəlb edən BB vəzifə qrupu məhz B növünə aiddir.

Bütün prosesi DİM (test mərhələsi) və vakant vəzifənin aid olduğu dövlət orqanı (müsahibə mərhələsi) birlikdə həyata keçirir.

Kimlər dövlət qulluğuna qəbul oluna bilər?

Dövlət qulluğuna qəbul edilmək hüququ müəyyən şərtlərə cavab verən Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarına aiddir. Qanuna görə bu hüquq — müvafiq vəzifənin tələblərinə uyğun peşə hazırlığına malik olmaq və dövlət dilini sərbəst bilmək şərti ilə — 16 yaşına çatmış vətəndaşdan yaranır.

Qəbul zamanı irqindən, etnik mənsubiyyətindən, dinindən, dilindən, cinsindən, sosial mənşəyindən, əmlak vəziyyətindən və digər belə əlamətlərdən asılı olmayaraq bütün namizədlər üçün hüquq bərabərliyi təmin edilir. Yəni yeganə həlledici meyar namizədin vəzifəyə uyğunluğudur.

Mərhələ 1 — Test imtahanı

Test imtahanı qəbulun birinci filtridir və onu DİM təşkil edir. Mərkəz inzibati vəzifələr üzrə qəbul üçün ayda bir dəfədən az olmayaraq test imtahanları keçirir — yəni namizəd növbəti imtahanı uzun müddət gözləmək məcburiyyətində qalmır.

Test imtahanı proqramı rəsmən dörd fənni əhatə edir:

1. Azərbaycan dili
2. Qanunvericilik — ən çox bal itirilən hissə
3. İnformasiya texnologiyaları
4. Məntiqi təfəkkür

İmtahanda namizədlərə qapalı və açıq tipli test tapşırıqları təqdim olunur. İmtahan DİM-in qərarı ilə kağız daşıyıcılarda və ya kompüter vasitəsilə keçirilə bilər.

Test imtahanına necə qeydiyyatdan keçmək olar?

Qeydiyyat tam elektron formada aparılır. Namizəd DİM-in portalında "Şəxsi kabinet" yaradır, hesabına ödəniş vasitələri ilə vəsait daxil edir və müvafiq onlayn qeydiyyat xidməti ilə imtahana yazılır. İmtahanın yeri və vaxtı barədə məlumat imtahana ən azı 5 gün qalmış portalda yerləşdirilir.

Qeyd: Test mərhələsində iştirak ödənişlidir. Ödəniş məbləği vəzifə qrupundan asılıdır və DİM tərəfindən müəyyən edilir — cari məbləği imtahandan əvvəl DİM-in rəsmi portalından yoxlayın.

Test imtahanının keçid balı

Test imtahanının keçid balı vahid deyil — inzibati vəzifələrin altqruplarına görə dəyişir və DİM tərəfindən (faizlə və balla) müəyyən edilir. Yəni bir altqrup üçün keçid balı digərindən fərqli ola bilər. Bu səbəbdən müraciət etdiyiniz altqrup üzrə cari keçid balını DİM-in portalındakı rəsmi cədvəldən yoxlamaq vacibdir. Nəticələr elan olunduqdan sonra namizəd DİM-in yaratdığı apellyasiya komissiyasına şikayət verə bilər.

Dövlət qulluğu sertifikatı nədir və nə qədər qüvvədədir?

Test imtahanından müvəffəqiyyətlə keçən şəxsə inzibati vəzifələr üzrə test imtahanından keçdiyini təsdiq edən sertifikat verilir. Bu sertifikat müsahibə mərhələsinə keçidin açarıdır.

Sertifikatın əsas xüsusiyyətləri:

• Qüvvədəolma müddəti 5 ildir. Bu 5 il ərzində namizəd təkrar test vermədən uyğun vakant vəzifələr üzrə müsahibələrə müraciət edə bilər.
• Sertifikat inzibati vəzifələrin altqruplarına uyğun verilir. Sertifikat sahibi həmin altqrupa, habelə qrup daxilində daha aşağı altqruplara aid vəzifələr üzrə müsahibələrdə iştirak edə bilər.
• Bir şəxs bir neçə sertifikat ala bilər.
• Sertifikatı əldə etmək üçün namizəd imtahan nəticələri elan olunduqdan 10 iş günü müddətində DİM portalında onlayn qeydiyyatdan keçməlidir.

Praktiki nəticə budur: test bir dəfəlik deyil, 5 illik investisiyadır. İlk müraciətdə vakansiya tutulmasa belə, sertifikat 5 il işə yarayır.

Mərhələ 2 — Müsahibə

Sertifikatı olan namizəd üçün ikinci mərhələ müsahibədir. Müsahibənin məqsədi namizədin vakant vəzifə üzrə bilik səviyyəsini, peşə hazırlığını, ümumi dünyagörüşünü və vəzifə üçün zəruri keyfiyyətlərini yoxlamaqla, onun həmin vəzifəyə uyğunluğunu müəyyən etməkdir.

Müsahibənin növləri

Qaydaya görə üç növ müsahibə var:

• Müsahibə — sertifikatı qüvvədə olan şəxslər üçün ümumi müsahibə;
• Daxili müsahibə — ilk növbədə həmin dövlət orqanında inzibati vəzifədə çalışan qulluqçuların iştirakını nəzərdə tutan müsahibə;
• Ümumi müsahibə — həmin və ya digər dövlət orqanında qulluq keçən qulluqçuların, habelə müəyyən staj şərtlərinə cavab verən şəxslərin iştirak etdiyi müsahibə.

Müsahibə komissiyası necə formalaşır?

Müsahibə komissiyası üç nəfərdən ibarətdir. Onun tərkibinə DİM-in bir nümayəndəsi və bir müstəqil ekspert daxil edilməklə komissiyanı dövlət orqanı yaradır. Qərəzsizliyi təmin etmək üçün namizədlə yaxın qohumluq əlaqəsi olan şəxslər, yardımçı vəzifə tutanlar və ali təhsili olmayanlar komissiya üzvü ola bilməzlər.

Müsahibə necə keçirilir?

Hər bir namizədlə müsahibə fərdi qaydada, dövlət dilində və azı 20 dəqiqə aparılır. Namizədin bilik səviyyəsi yalnız əvvəlcədən elan edilmiş müsahibə proqramı əsasında qiymətləndirilir — proqramdan kənar sual verilməsi yolverilməzdir. Namizədin razılığı ilə müsahibə videoçəkiliş aparılmaqla keçirilə bilər.

Müsahibənin qiymətləndirilməsi və keçid balı

Komissiyanın hər üzvü namizədi dörd meyar üzrə qiymətləndirir:

1. Bilik səviyyəsi — müsahibə proqramı üzrə biliklər;
2. Peşə hazırlığı — nəzəri və qanunvericilik biliklərini tətbiqetmə bacarığı;
3. Ümumi dünyagörüşü — mühüm hadisələrə dair məlumatlılıq və mülahizələr;
4. Vəzifə üçün zəruri keyfiyyətlər — emosional sabitlik, məsuliyyətlilik, təhliletmə və ünsiyyət bacarıqları.

Hər meyar üzrə ən yüksək bal 5, ən aşağı bal 2-dir. Üzvlərin verdiyi ballardan orta bal çıxarılır və 16 və daha çox bal toplamış namizəd müsahibədən müvəffəqiyyətlə keçmiş hesab olunur. Əgər komissiya üzvlərinin balları arasında nəticəyə təsir edən 3 və daha çox bal fərq olarsa, müsahibənin nəticəsi etibarsız sayılır.

Müsahibədən sonra: təyinat, staj və sınaq müddəti

Müsahibədən keçmək təyinatı avtomatik zəmanət altına almır — ardınca bir neçə addım gəlir.

Müsahibədən müvəffəqiyyətlə keçmiş namizədlər vakant vəzifəyə təyin edilmək üçün 5 iş günü müddətində dövlət orqanının rəhbərinə təqdim olunur. Rəhbər namizədlərdən birini seçir; seçim zamanı daha yüksək nəticə əldə edənlərə, nəticələr bərabər olduqda daha yüksək təhsil səviyyəsi olanlara, təhsili fərqlənmə ilə bitirənlərə və xarici dil bilənlərə üstünlük verilir.

Seçilmiş namizəd əvvəlcə altı ay müddətinə stajçı kimi qulluğa qəbul edilir. Staj müddəti müsbət tövsiyə ilə başa çatarsa, namizəd əmək müqaviləsi bağlamaqla üç ay sınaq müddəti ilə qulluğa qəbul edilir. Sınaq müddəti uğurla keçdikdə isə şəxs daimi dövlət qulluğuna qəbul edilir.

Vakant vəzifəyə təyin edilməyən, lakin müsahibədən keçmiş namizədlər iki il müddətində həmin dövlət orqanında ehtiyat kadr kimi saxlanılır və bu müddətdə analoji vakant vəzifə yarandıqda təyinat üçün nəzərə alınır.

Nəticələrdən şikayət hüququ

Namizədlər həm test, həm də müsahibə nəticələrindən inzibati qaydada şikayət verə bilərlər. Müsahibənin nəticələrindən şikayət Dövlət Qulluğunu İdarəetmə Şurasına və məhkəməyə verilə bilər. Test nəticələrinə isə DİM-in yaratdığı apellyasiya komissiyası baxır. Bu, prosesin şəffaflığını təmin edən mühüm hüquqi mexanizmdir.

2026-cı il üçün vacib qeyd

"Dövlət qulluğu haqqında" Qanuna 2026-cı ildə dəyişikliklər edilib, ona görə hazırlığa başlamazdan əvvəl bir neçə detalı cari mənbədən yoxlamaq vacibdir:

• öz altqrupunuz üzrə test keçid balını və test iştirakı üçün ödəniş məbləğini — DİM portalından;
• müsahibə qaydaları və keçid balı ilə bağlı son dəyişiklikləri — DİM-in rəsmi elanlarından;
• qanunun cari tam mətnini — e-qanun.az saytından.

Yuxarıdakı mərhələ və rəqəmlər qüvvədə olan qanunvericilik və Prezidentin müvafiq fərmanı ilə təsdiq edilmiş qaydalar əsasında verilib; konkret imtahan qrafiki və rəqəmlər isə hər müsabiqə üçün DİM tərəfindən ayrıca elan olunur.

Hazırlığa haradan başlamaq lazımdır?

Test imtahanının dörd fənnindən namizədlərin ən çox bal itirdiyi hissə qanunvericilik blokudur — çünki o, çoxsaylı qanunu, dəqiq maddə rəqəmlərini və istisna şərtlərini əhatə edir. Buna görə hazırlığın "ağırlıq mərkəzini" məhz bu bloka yönəltmək məntiqlidir.

Effektiv strategiya belədir: materialı atomar faktlara bölmək, intervallı təkrar (spaced repetition) ilə unutmanın qarşısını almaq və tələ sualları üzərində məşq etmək. Məhz bu prinsip üzərində İmtahan Açarı platforması qurulub: qanunvericilik blokunun materialı hər faktı qüvvədə olan qanunun konkret maddəsinə istinadla təqdim edilir və intervallı təkrar sistemi ilə möhkəmləndirilir.

👉 Ətraflı: Qanunvericilik blokunu necə keçmək olar?

Praktiki nəticə

Dövlət qulluğuna qəbul aydın, mərhələli və şəffaf prosesdir: test → sertifikat → müsahibə → təyinat → staj və sınaq. Ən kritik həlqə test imtahanıdır, çünki müsahibəyə giriş yalnız sertifikatla mümkündür. Test isə ən çox məhz qanunvericilik blokunda həll olunur — deməli hazırlığın açarı da oradadır.

Müəllif haqqında

Bu material 20 ildən artıq hüquqi təcrübəyə malik vəkil və dövlət qulluğu imtahan formatı üzrə mütəxəssis tərəfindən, cari qanunvericilik və rəsmi qaydalar əsasında hazırlanıb. İmtahan Açarı (imtahanacari.az) platforması dövlət qulluğuna qəbul imtahanına hazırlaşan namizədlər üçün — hər faktı qüvvədə olan qanunun konkret maddəsinə istinadla təqdim edən — yoxlanılmış və mütəmadi yenilənən hazırlıq ekosistemidir.

Məsuliyyət bəyanatı: Bu məqalə yalnız məlumat və hazırlıq məqsədi daşıyır, rəsmi hüquqi məsləhət deyil. Qanunların cari mətnini e-qanun.az, imtahan qrafiki, keçid balları və ödəniş məbləğləri kimi rəsmi məlumatları isə DİM-in rəsmi portalından (dim.gov.az) yoxlayın.