Dövlət Qulluğu İmtahanında Hansı Qanunlar Soruşulur? (Tam Siyahı)

Dövlət qulluğu test imtahanı dörd fəndən ibarətdir: Azərbaycan dili, Qanunvericilik, İnformasiya texnologiyaları və Məntiqi təfəkkür. Qanunlar yalnız Qanunvericilik fənnində soruşulur — digər üç fənn hüquqi biliyi yoxlamır. Qanunvericilik bloku isə Konstitusiyadan başlayaraq "Dövlət qulluğu haqqında" Qanun, etik davranış, korrupsiya, vətəndaş müraciətləri, satınalmalar, məcəllələr və dövlət rəmzləri daxil olmaqla 25-dən çox normativ hüquqi aktı əhatə edir.

Bu yazıda həmin qanunların tam və mövzular üzrə qruplaşdırılmış siyahısını, hər birinin nəyi əhatə etdiyini və hazırlığı necə planlaşdırmaq lazım olduğunu təqdim edirik.

Əvvəlcə: imtahanın dörd fənni

Qanunların hansı fənndə soruşulduğunu aydın anlamaq üçün əvvəlcə imtahanın ümumi quruluşuna baxaq. Dövlət qulluğuna qəbulun test imtahanı proqramı rəsmən dörd fənni əhatə edir:

• Azərbaycan dili — dil bilikləri;
• Qanunvericilik — normativ hüquqi aktlar üzrə biliklər (bu yazının mövzusu);
• İnformasiya texnologiyaları — kompüter və İT bilikləri;
• Məntiqi təfəkkür — məntiqi mühakimə.

Namizədlərin çoxu üçün Qanunvericilik test imtahanının ən böyük çəkiyə malik hissəsidir və ən çox bal məhz burada itirilir. Fənlər üzrə dəqiq sual bölgüsü vəzifə növündən və qrupundan asılı olaraq dəyişir və hər imtahan üçün DİM tərəfindən müəyyən edilir.

Qanunvericilik blokuna daxil olan qanunların tam siyahısı

Aşağıda qanunları oxunması və öyrənilməsi asan olması üçün altı tematik qrupa böldük. Bu bölgü DİM proqramının rəsmi ardıcıllığını əvəz etmir — yalnız hazırlığı sistemləşdirmək üçündür.

1. Dövlət qulluğunun əsasını təşkil edən aktlar

• Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası — dövlətin əsas qanunu; hakimiyyət bölgüsü, hüquq və azadlıqlar, dövlət orqanlarının səlahiyyətləri.
• "Dövlət qulluğu haqqında" Qanun (926-IQ) — blokun bel sütunu; qulluğa qəbul, ixtisas dərəcələri, hüquq və vəzifələr, məhdudiyyətlər, xitam.
• "Dövlət qulluqçularının etik davranış qaydaları haqqında" Qanun (352-IIIQ) — etik prinsiplər, maraqların toqquşması, hədiyyə qadağası.
• "Korrupsiyaya qarşı mübarizə haqqında" Qanun (580-IIQ) — korrupsiya hüquqpozmaları, məhdudiyyətlər, məlumat vermə.
• İnzibati və yardımçı vəzifələrin Təsnifat Toplusu (Prezident Fərmanı ilə təsdiq edilmiş) — vəzifələrin təsnifatı və qrupları.

2. Vətəndaşla münasibət və informasiya

• "Vətəndaşların müraciətləri haqqında" Qanun (1308-IVQ) — müraciət növləri, baxılma müddətləri, cavab qaydaları.
• "İnformasiya əldə etmək haqqında" Qanun (1024-IIQ) — informasiya sorğuları və onlara cavab qaydaları.
• "Məlumat azadlığı haqqında" Qanun (505-IQ) — məlumat azadlığının təminatı.
• "Dövlət sirri haqqında" Qanun (733-IIQ) — dövlət sirrinin müəyyən edilməsi və mühafizəsi.

3. Dövlət və hüquq sistemi

• "Normativ hüquqi aktlar haqqında" Konstitusiya Qanunu (21-IVKQ) — aktların iyerarxiyası, qüvvəyə minməsi, hüquqi qüvvəsi.
• "İnzibati icraat haqqında" Qanun (1036-IIQ) — inzibati orqanların icraat qaydaları.
• "Məhkəmələr və hakimlər haqqında" Qanun (310-IQ) — məhkəmə sistemi və hakimlərin statusu.
• "İnsan hüquqları üzrə müvəkkil (ombudsman) haqqında" Konstitusiya Qanunu (246-IIKQ) — ombudsmanın statusu və səlahiyyətləri.
• "Azərbaycan Respublikasında dövlət dili haqqında" Qanun (365-IIQ) — dövlət dilinin hüquqi statusu və işlənməsi.

4. İnzibati-təsərrüfat, maliyyə və sənədləşmə

• "Dövlət satınalmaları haqqında" Qanun — satınalma üsulları və prosedurları.
• "Büdcə sistemi haqqında" Qanun (358-IIQ) — büdcə quruluşu və prosesi.
• "Elektron imza və elektron sənəd haqqında" Qanun (602-IIQ) — elektron imza və sənədin hüquqi qüvvəsi.
• Kargüzarlığın aparılmasına dair Təlimat (Prezident Fərmanı ilə təsdiq edilmiş) — sənədlərin hazırlanması və dövriyyəsi qaydaları.

5. Məcəllələr (yalnız seçilmiş bölmələr)

• Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi — yalnız proqramda göstərilən müəyyən maddələr (məsələn, müqavilə hüququnun əsasları).
• Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsi — yalnız proqramda göstərilən müəyyən maddələr (əmək müqaviləsi, iş və istirahət vaxtı, məzuniyyət, intizam məsuliyyəti və s.).

6. Dövlət rəmzləri

• "Dövlət bayrağının istifadəsi qaydaları haqqında" Qanun (683-IIQ)
• "Dövlət Gerbindən istifadə qaydaları haqqında" Qanun (1511-VQ)
• "Dövlət Himnindən istifadə qaydaları haqqında" Qanun (1512-VQ)

Bunlarla yanaşı, proqramda bəzi qanunların tətbiqinə dair Prezident fərmanlarının ayrı-ayrı bəndləri də göstərilə bilər. Onlar müstəqil "qanun" deyil, əsas qanunları tamamlayan aktlardır.

Üç mühüm dəqiqlik: siyahını necə düzgün oxumaq lazımdır

1. Məcəllələr tam soruşulmur. Mülki və Əmək Məcəllələri həcmcə çox böyükdür, lakin imtahanda yalnız proqramda adı çəkilən konkret maddələr yoxlanılır. Bütün məcəlləni oxumaq həm vaxt itkisi, həm də lazımsız yükdür.

2. Əhatə kateqoriyaya görə dəyişir. Eyni qanun bir vəzifə qrupu üçün daha geniş, digəri üçün daha dar həcmdə yoxlanıla bilər. Ona görə hazırlığa başlamazdan əvvəl mütləq öz kateqoriyanız üzrə cari proqramı DİM-in rəsmi portalından yoxlayın.

3. Yalnız qüvvədə olan redaksiya soruşulur. Qanunlar mütəmadi dəyişir; ləğv edilmiş və ya yenilənmiş maddələr köhnə konspektlərdə qalır və məhz onlar səhv cavaba çevrilir. Hər qanunun cari mətnini rəsmi mənbədən — e-qanun.az — yoxlayın.

Təcrübəmizdən: Namizədlərin bal itirməsinin ən gizli səbəblərindən biri köhnə mənbədən öyrənməkdir. Bir maddə dəyişdirilibsə, köhnə formulə əsaslanan "düzgün" cavab artıq səhvdir — və imtahan məhz bu fərqi yoxlaya bilər.

Ən çox sual hansı qanunlardan gəlir?

Bütün qanunlar bərabər çəkidə deyil. Təcrübəmizdə sualların ağırlıq mərkəzi bu üç mənbədədir:

• "Dövlət qulluğu haqqında" Qanun — blokun özəyi; ən çox sual buradan gəlir.
• Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası — dövlət quruluşu və hüquqların əsası.
• Etik davranış və korrupsiya qanunları — çoxlu dəqiq qadağa, məhdudiyyət və istisna şərti ilə doludur.

Bu o demək deyil ki, qalan qanunları öyrənmək lazım deyil — hər aktdan sual gələ bilər. Sadəcə, məhdud vaxtınız varsa, hazırlığı bu üç mənbədən başlamaq daha səmərəlidir.

Bu qanunlara necə hazırlaşmaq olar?

25-dən çox qanunu bir dəfə oxuyub yadda saxlamaq mümkün deyil — problem biliyin çətinliyi yox, həcm və unutmadır. Effektiv metod üç prinsipə əsaslanır: hər qanunu kiçik, yoxlanıla bilən faktlara bölmək; intervallı təkrar (spaced repetition) ilə unutmanın qarşısını almaq; və istisna şərtlərini yoxlayan tələ sualları üzərində məşq etmək.

İmtahan Açarı platforması məhz bu prinsip üzərində qurulub: yuxarıdakı bütün qanunların materialı hər faktı qüvvədə olan qanunun konkret maddəsinə istinadla təqdim edir və intervallı təkrar sistemi ilə möhkəmləndirir.

Əlaqəli məqalələr:

• 👉 Qanunvericilik blokunu necə keçmək olar?
• 👉 Dövlət qulluğuna qəbul mərhələləri: test və müsahibə

Praktiki nəticə

Dövlət qulluğu imtahanında qanunlar yalnız Qanunvericilik fənnində soruşulur, lakin bu fənn imtahanın ən böyük və ən həlledici hissəsidir. Siyahı böyük görünsə də, düzgün planla idarə oluna biləndir: qanunları qruplaşdırın, ağırlıq mərkəzini əsas aktlara ("Dövlət qulluğu haqqında" Qanun, Konstitusiya, etik və korrupsiya) yönəldin, yalnız cari redaksiyanı öyrənin və intervallı təkrarla unutmanın qarşısını alın.

Müəllif haqqında

Bu material 20 ildən artıq hüquqi təcrübəyə malik vəkil və dövlət qulluğu imtahan formatı üzrə mütəxəssis tərəfindən, DİM-in rəsmi proqramı və cari qanunvericilik əsasında hazırlanıb. İmtahan Açarı (imtahanacari.az) platforması dövlət qulluğuna qəbul imtahanına hazırlaşan namizədlər üçün — hər faktı qüvvədə olan qanunun konkret maddəsinə istinadla təqdim edən — yoxlanılmış və mütəmadi yenilənən hazırlıq ekosistemidir.

Məsuliyyət bəyanatı: Bu məqalə yalnız məlumat və hazırlıq məqsədi daşıyır, rəsmi hüquqi məsləhət deyil. Qanunların cari mətnini e-qanun.az, imtahan proqramının dəqiq və güncəl tərkibini isə DİM-in rəsmi portalından (dim.gov.az) yoxlayın.